Bytomskie kapliczki i krzyże przydrożne – historia zapisana w kamieniu

Przy drogach Bytomia, często ukryte w miejskiej zabudowie, stoją kapliczki i przydrożne krzyże – są niemymi świadkami historii miasta, punktami orientacyjnymi i miejscami kultu. Dzięki inicjatywie Alicji Kowalskiej, bytomianki i autorki projektu „Przy drodze. Kapliczki Bytomia”, obiekty te zostały szczegółowo zinwentaryzowane i udostępnione w Internecie w formie interaktywnych modeli 3D. Projekt powstał w ramach stypendium Prezydenta Bytomia z zakresu twórczości artystycznej i upowszechniania kultury na 2025 rok.

REKLAMA

Kapliczki stojące przy drogach Bytomia są świadkami przemian miasta. Część z nich to prawdziwe dzieła sztuki ludowej, inne zachwycają zdobieniami. Zainteresowanie tymi obiektami towarzyszyło autorce projektu od czasów studenckich, jednak dopiero przeprowadzka do Bytomia pozwoliła jej dostrzec ich różnorodność i poświęcić im fachową uwagę.

Żmudna, ale owocna praca

Prace nad projektem trwały blisko rok i obejmowały inwentaryzację, fotografowanie, tworzenie modeli 3D oraz opisanie 62 bytomskich kapliczek i krzyży przydrożnych. Autorka korzystała zarówno z archiwalnych danych, jak i rozmów z mieszkańcami, którzy dzielili się swoją wiedzą o lokalnych obiektach. Informacje czerpane były m.in. z serwisu Bytomskiej Infrastruktury Informacji Przestrzennej, Narodowego Instytutu Dziedzictwa oraz Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta Bytomia. Najwięcej pracy wymagało zlokalizowanie obiektów, sfotografowanie ich i przygotowanie modeli 3D, ponieważ wiele z nich znajduje się w trudno dostępnych miejscach.

Efektem jest kompleksowa dokumentacja, obejmująca historię obiektów, opisy, zdjęcia i interaktywne modele 3D, a także relacje mieszkańców Bytomia o znaczeniu lokalnych kapliczek i krzyży przydrożnych.

62 obiekty w ośmiu dzielnicach

Na stronie [www.przydrodze.art](http://www.przydrodze.art) można poznać historię 62 obiektów z ośmiu dzielnic miasta: Śródmieścia, Rozbarku, Łagiewnik, Szombierek, Miechowic, Stroszka, Suchej Góry i Stolarzowic. Wśród nich znajduje się 15 interaktywnych modeli 3D, w tym kapliczki przy ul. Matejki 1 i Chorzowskiej 12 w Rozbarku, św. Cyryla i Metodego w Łagiewnikach, Frycza Modrzewskiego 2 w Szombierkach, Frenzla 42 w Miechowicach oraz Ceglanej 33 w Stroszku-Dąbrowie Miejskiej.

Najwięcej obiektów znajduje się w Suchej Górze (17), Śródmieściu (12) i Stolarzowicach (7). W Stolarzowicach są m.in. kapliczki przy ul. Żołnierskiej 105, Placu Jana i Zgrzebnioka 1a, a w Śródmieściu przy ul. Krakowskiej 28, Piłsudskiego 25 i Wrocławskiej 13.

Kapliczki – miejsca kultu i zabytki

Kapliczki i przydrożne krzyże powstawały najczęściej jako wotum wdzięczności lub prośba o ochronę, a także w celu upamiętnienia ważnych wydarzeń. Były również miejscami sprawowania obrzędów religijnych.

Wiele obiektów zachwyca stylem ludowym i zdobieniami, a część z nich znajduje się w Gminnej Ewidencji Zabytków, co oznacza ochronę konserwatorską. Przykładem jest kapliczka przy skwerze ul. Tuwima/Chorzowskiej 12, ufundowana w 1863 roku przez Theresie i Carla Schateler, obecnie poddawana kompleksowej renowacji w specjalistycznej pracowni pod nadzorem Miejskiego Konserwatora Zabytków.

Projekt „Przy drodze. Kapliczki Bytomia” pozwala odkryć historię i piękno lokalnych kapliczek, a interaktywne modele 3D umożliwiają poznawanie miasta w zupełnie nowy sposób – bez wychodzenia z domu.

więcej informacji: https://www.bytom.pl/aktualnosci/index/Poznaj-historie-bytomskich-kapliczek-i-przydroznych-krzyzy/idn:45781

strona projektu: https://przydrodze.art/

fot. Alicja Kowalska